امکان‌سنجي مالي- اقتصادي استخراج معدن شن و ماسه – مطالعه موردي معدن شاه‌کوه

دانشجو :
دُرّه نوري

استاد راهنما :
دکتر حسن طائي

استاد مشاور :
دکتر محمد تاجي

تابستان 1391

فهرست عناوينشماره صفحه
فصل اول-کليات تحقيق1
1-1- بيان مسئله1
1-2- سوابق مربوط7
1-3- سوال‌های تحقيق9
1-4- فرضيه‌هاي تحقيق9
1-5- اهداف تحقيق10
1-6- روش تحقيق10
1-6-1- نوع روش تحقيق10
1-6-2- روش گردآوري اطلاعات وداده‌ها10
1-6-3- جامعه آماري، روش نمونه‌گيري حجم نمونه11
1-7- تعريف مفاهيم و واژگان اختصاصي طرح11
1-8- مشکلات و تنگناهاي احتمالي تحقيق12
1-9- روش تجزيه و تحليل داده‌ها12
فصل دوم-مباني نظري امکان‌سنجي و پژوهش‌های پیشین13
2-1- امکان‌سنجي13
2-2- روش ارزش فعلي خالص(NPV)14
2-3- نسبت ارزش فعلي خالص (NPVR)15
2-4- نرخ بازده داخلي (IRR) و نرخ بازده داخلي تعديل شده(MIRR)15
2-5- نسبت فوايد به هزينه‌ها((BCR16
2-6- دوره بازگشت سرمايه17
2-7- مروري بر مطالعات انجام شده18
فصل سوم-معدنکاري شن و ماسه24
3-1- خصوصيات مهندسي شن و ماسه24
3-2- موارد استفاده مهم شن و ماسه25
3-3- جنس شن و ماسه26
3-4- ساختار توليد در صنعت معدنکاري26
3-4-1- پي‌جوئي و زمين‌شناسي27
3-4-1-1- نمونه برداري27
3-4-1-2- اکتشاف28
3-4-2- ارزيابي ژئوتکنيکي28
3-4-3- ارزيابي معدني28
3-5- چگونگي تهيه مصالح در كارگاه‌هاي شن و ماسه29
3-6- شن و ماسه در بتن32
3-7- شن و ماسه در آسفالت32
3-8- مطالعه بازار33
فصل چهارم- ارزیابی مالی- اقتصادی طرح36
4-1- هزينه‌هاي سرمايه‌اي36
4-1-1- سرمايه‌گذاري ثابت36
4-1-2- سرمايه‌ در گردش43
4-2- هزينه‌هاي بهره‌برداري44
4-3-قيمت فروش محصولات49
4-4- ساير اطلاعات واردشده در نرم‌افزار49
4-5- ارزيابي مالي طرح52
4-6- قيمت تمام‌ شده محصولات54
4-7- ارزش افزوده54
4-8- اثرات اشتغال‌زايي56
4-9- تحليل حساسيت IRR56
4-10- نسبت سود خالص به کل فروش58
4-11- جريانات نقدي بمنظور برنامه‌ريزي مالي59
4-12- سناريوهاي مختلف توليد معدن61
فصل پنجم- جمع‌بندي و پيشنهادات64
منابع و ماخذ68
ضميمه71

فهرست جداولشماره صفحه
جدول 1-1: ارزش توليدات مواد معدني در معادن درحال بهره‌برداري برحسب فعاليت (ميليون ريال)3
جدول 1-2: مراحل مختلف معدنکاري شن و ماسه6
جدول 3-1: مقدار توليد شن و ماسه از معادن در حال بهره‌برداري (هزار مترمکعب)33
جدول 3-2: ارزش توليدات شن و ماسه(ميليون ريال)34
جدول 4-1: هزينه احداث ساختمان و تاسيسات38
جدول 4-2: هزينه ماشين‌آلات خط توليد40
جدول 4-3: قيمت وسيله نقليه41
جدول 4-4: هزينه تاسيسات مورد نياز آب41
جدول 4-5: هزينه‌هاي ثابت پروژه43
جدول 4-6: حقوق و دستمزد نيروي‌کار45
جدول 4-7: هزينه تعمير و نگهداري46
جدول 4-8: هزينه انرژي‌هاي مصرفي47
جدول 4-9: استهلاک48
جدول 4-10: قيمت محصولات49
جدول 4-11: تقسيم‌بندي هزينه‌هاي ثابت و متغير طرح50
جدول 4-12- اطلاعات پروژه وارد شده در کامفار51
جدول 4-13: نتايج ارزيابي مالي طرح52
جدول 4-14: قيمت تمام شده براي هر واحد توليد54
جدول 4-15- مقاديرIRR بر حسب تغييرات پارامترها57
جدول 4-16: جريانات نقدي بمنظور برنامه‌ريزي مالي-کل60
جدول 4-17- شاخص‌هاي مالي سناريوها62
فهرست شکل‌هاشماره صفحه
شکل 1-1: موقعيت جغرافيايي معدن شاه‌کوه4
شکل 3-1: طرح پيشنهادي خط شن و ماسه کوهي در ظرفيت 100 تن در ساعت31
شکل 3-2: روند تغييرات مقدار توليد شن و ماسه34
شکل 3-3: روند تغييرات ارزش توليدات شن و ماسه35
شکل 4-1- ساختار خالص ارزش افزوده ملي55
نمودار 4-2- تحليل حساسيتIRR57
نمودار 4-3- نسبت سود خالص به کل فروش59

تقدیم به مادر و پدر عزیزم
که لحظات ناب باور بودن، لذت و غرور دانستن، جسارت خواستن، عظمت رسیدن و تمام تجربه‌های یکتا و زیبای زندگیم، مدیون حضور سبز آنهاست.
تقدیم به برادر عزیزم
که وجودش بهترین اتفاق زندگی‌ام و شادی‌بخش من است.

تشکر و قدردانی
خداوند را شاکرم که با لطف و عنایت بی‌انتهایش همواره نگهبان و امیدبخش من در کارهایم بوده است. حال که توفیق تحقیق و انجام این پژوهش را یافته‌ام بر خود واجب می‌دانم از تمامی عزیزانی که در طی انجام این پژوهش از راهنمایی و یاریشان بهره‌مند گشته‌ام تشکر و قدردانی کنم و برای ایشان از درگاه پروردگار مهربان آرزوی سعادت و پیروزی نمایم.
اساتید گرانقدرم جناب آقایان دکتر طائی و دکتر تاجی که در لحظه لحظه شکل‌گیری این پایان‌نامه، راهنما و مشوق بنده بودند و در مسائل و مشکلات موجود راهنمایی‌ام کردند و بی‌شک بدون لطف و توجه ایشان این پژوهش به سرانجام نمی‌رسید.
جناب آقای دکتر دانش‌جعفری، ممتحن محترم، به پاس نظرات گرانبهایشان جهت تکمیل هرچه بهتر کار پایان‌نامه لطفشان را از من دریغ نداشتند.
و صمیمانه‌ترین تقدیرها تقدیم به خانواده عزیز و مهربانم که همواره حامی و مشوقم بوده‌اند و پیمودن روزهای سخت و آسان زندگیم بدون دعای خیر و برکت وجودشان غیرممکن بود.

چکيده
مواد معدني قسمت عمده نهاده‌هاي صنعت و ساختمان را در بر مي‌گيرند، به اين دليل مي‌توان وجود مواد معدني فراوان را زمينه‌ساز رشد و توسعه صنعتي و عمراني دانست و تجديد ناپذير بودن اين منابع، استفاده بهينه از آن‌ها را مورد توجه قرار مي‌دهد. وجود ريسک بالا در استخراج و بازار فروش محصولات معدني، مطالعات امکان‌سنجي اينگونه طرح‌ها را ضروري مي‌نمايد، در اين مطالعات جنبه‌هاي فني و اقتصادي طرح مورد بررسي قرار مي‌گيرند و بدليل تاثير قابل توجه مولفه‌هاي هزينه‌اي بر تغييرات شاخص‌هاي اقتصادي پروژه، بايد در برآورد آن‌ها دقت کافي داشت. هدف از انجام تحقيق پيش رو بررسي امکان‌سنجي مالي و اقتصادي استخراج شن و ماسه معدن شاه‎کوه با ظرفيت توليد 240 هزار تن در سال، به کمک نرم‌افزار کامفار مي‌باشد. مدت زمان آماده‌سازی معدن یک سال با رقمی در حدود 8,630 میلیون ریال سرمایه‌گذاری اولیه، و طول دوره بهره‌برداری 12 سال در نظر گرفته شده است. بودجه لازم برای آغاز اجرای طرح،5,200 میلیون ریال به صورت آورده سهام‌دار و به میزان 3,500 میلیون ریال وام 5 ساله در نظر گرفته شده است. ارزش فعلي خالص طرح بالغ بر 3,463 میلیون ريال، نرخ بازدهي داخلي سرمايه‌گذاري 48.50% و نسبت فايده به هزينه 1.18 محاسبه شده‌اند. با توجه به شاخص‌هاي بدست آمده، فعاليت معدن شاه‌کوه داراي توجيه اقتصادي است و اجراي پروژه بیش از 13,608 میلیون ريال ارزش افزوده خالص ملي ايجاد مي‌کند.
فصل اول- کلیات تحقیق

فصل اول-کليات تحقيق
1-1- بيان مسئله
معادن ثروت و سرمايه ملي هر کشور مي‌باشند، که ايران نيز به نوبه خود از اين ثروت بهره‌مند مي‌باشد. معادن بر اساس رويدادهاي طبيعي به صورت تدريجي و به مرور زمان به وجود آمده‏اند که تشکيل دوباره آن در زود هنگام ناممکن بوده و بدرستي بايد آن‌ها را در زمره منابع تجديد ناپذير بدانيم؛ لذا لازم
است تا براي بهره‌مندي و استخراج از آن‌ها مطالعات دقيق و کارشناسانه‏اي انجام شود.
ميزان توليد مواد معدني کشور در دهه گذشته افزايش چشم‌گيري يافته است، از عواملي كه موجب اين افزايش شده‌اند مي‌توان به پيشرفت در زمينه‌ دانش و عمليات اكتشاف كه موجب مشخص شدن منشاء محيطي و چگونگي تشكيل ذخاير مختلف مي‌شوند، اشاره کرد. در سال‌هاي اخير بكارگيري روش‌هاي نوين ژئوفيزيكي و ژئوشيميايي در كشف ذخاير جديد، بخصوص آن‌هايي كه در اعماق زمين قرار دارند، كمك مؤثري نموده است. استفاده از ماشين‌آلات جديد در اكتشاف، استخراج و تغليظ و تصفيه سبب شده كه هزينه‌هاي استخراج پايين بيايد و بسياري از ذخاير عميق دور از دسترس نيز قابل بهر‌ه‌برداري شوند که در نتيجه ميزان توليد روزانه افزايش يابد.
در اين حين همزمان با بالارفتن توليد، ميزان مصرف موادمعدني بدليل افزايش جمعيت، گسترش صنايع جديد و … افزايش يافته است .طرح احداث واحد توليد مصالح ساختماني با توجه به رابطه‌اي که با معدن و صنعت، امور عمراني، مسکن و شهرسازي و راه‌سازي و صنايع وابسته به اين گروه دارد از اهميت بسزايي برخوردار است؛ بطوريکه در دنيا، توليد مصالح ساختماني در 5 دهه اخير بيش از 12 برابر شده است.1
همچنين اهميت موضوع آمايش سرزمين، گسترش فراگير صنعت، توجه به مساله حفاظت از طبيعت، محيط‌زيست و همچنين توسعه فضاي سبز به عنوان يک ضرورت ايجاب مي‌کند تا در انتخاب نوع و محل استقرار صنعت، تکنولوژي مورد استفاده و نياز بازار و جامعه به آن صنعت بررسي دقيق و همه جانبه‌اي صورت پذيرد تا بعد از سرمايه‌گذاري و احداث واحد صنعتي از تخريب محيط‌زيست جلوگيري شود، لذا با توجه به اوصاف فوق مطالعات جانمايي استقرار گروه‌هاي صنعتي بر اساس امکانات و استعدادهاي منطقه جهت فعال نمودن صنعت در آن ناحيه به منظور استفاده بهينه از امکانات خدادادي منطقه و ايجاد اشتغال زايي و سرمايه گذاري نياز مي‌باشد.
نتايج آمارگيري سال 1388 معادن کشور نشان مي‌دهد که در سال 1387 تعداد 4116 معدن در حال بهره‌برداري در کشور وجود داشته است. از اين تعداد، معادن شن و ماسه، سنگ تزييني و سنگ لاشه به ترتيب با 1346، 725 و 513 معدن بيشترين تعداد را دارا بوده‌اند و اين به آن معنا است که 32.7 درصد از معادن در حال بهره‌برداري کشور مربوط به استخراج شن و ماسه بوده است.
ارزش کل توليدات معادن در حال بهره برداري کشور در سال1387 بالغ بر 35568 ميليارد ريال بوده است که معادن استخراج شن و ماسه با 2393 ميليارد ريال، 6.7 درصد را به خود اختصاص داده‌اند.
نتايج بدست آمده از آمارگيري نشان مي‌دهد که مجموعاً 75458 نفر در سال 1387 در معادن در حال بهره‌برداري کشور به کار اشتغال داشته‌اند، در بين فعاليت‌هاي مختلف ، معادن شن و ماسه، زغال سنگ و سنگ تزئيني به ترتيب با 15737، 13136 و 12102 نفر بيشترين تعداد شاغلان را دارا بوده‌اند.
ارزش افزوده حاصل از فعاليت معادن در حال بهر‌ه‌برداري کشور در سال1387 جمعاً بالغ بر 27754 ميليارد ريال بوده است، ارزش افزوده حاصل از استخراج شن و ماسه 1989 ميليارد ريال بوده که 7.2 درصد از کل را شامل شده است.
همچنين در سال 1387 مبلغ 3302 ميليارد ريال در معادن در حال بهره‌برداري کشور سرمايه‌گذاري انجام شده است. در بين فعاليت‌هاي مختلف معادن شن و ماسه با 829 ميليارد ريال(25.1 درصد) بيشترين سرمايه‌گذاري را داشته است. در جدول 1-1، ارزش توليدات مواد معدني معادن درحال بهره‌برداري نشان داده شده است.
جدول 1-1: ارزش توليدات مواد معدني در معادن درحال بهره‌برداري برحسب فعاليت (ميليون ريال)
فعاليت١٣٧٠١٣٧٥١٣٨٠١٣٨٤١٣٨٥13861387كل معادن٤٢٤٨٧٠١٩٤١٦٠٠٥٦٧٥٧٨٧١٦٧٧٠٢٥٤٢٢٦٤٢٤٠٨3064705335567776استخراج شن و ماسه٧٨٦٩٣٢٧٧١٤٨٥٤٣٩٢٨١١٨٥٣٣٩١٥٤٨٢٠٤2147538۲۳۹۳۴۲۵ مأخذ- سایت مركز آمار ايران
با توجه به مطالب اشاره شده در بالا، در نظر است امکان‌سنجي مالي- اقتصادي استخراج شن و ماسه از معدن شاه‌کوه واقع در استان گلستان در اين پایان نامه مورد بررسي قرار گيرد. معدن شاه‌کوه واقع در 20 کيلومتري جاده آزادشهر- شاهرود در استان گلستان داراي ظرفيتي بيش از 120 ميليون تن سنگ کوهي2 است که درصدد استخراج شن و ماسه از آن مي‌باشند، که با در نظر گرفتن دسترسي به مواد اوليه و رشد ساخت و ساز در سطح استان موقعيت مناسبي را ايجاد نموده است.
شکل 1-1: موقعيت جغرافيايي معدن شاه‌کوه
همانطور که در شکل بالا مشاهده‌ مي‌شود، محدوده معدن مذکور با حروف A، B، C و D نشان داده شده است. لازم به ذکر است واحد استخراج شن و ماسه در نزديکي مختصات A در نقشه بالا قرار گرفته است. با توجه به محل قرارگيري اين معدن، شهرهاي اطراف معدن بازار مصرف اصلي را تشکيل مي‌دهند، همچنين با توجه به اطلاعات گردآوري شده حداکثر برد اقتصادي انتقال محصول تا شعاع 120 کيلومتري معدن مي‌باشد3.
شن و ماسه، مواد بدون سيمان و مجزائي هستند که از متلاشي شدن سنگ‌هاي سطح زمين حاصل مي‌شوند، با وجود اينکه اين مواد در سطح زمين هميشه با هم يافت مي‌شوند ولي در نوع و دانه‌بندي با هم تفاوت‌هايي دارند. بطورکلي طبق تعريف اداره استاندارد امريکا ASTM4 :
ماسه: عبارت است از مواد زاويه‌داري که از سايش و خرد شدن سنگ‌ها حاصل شده و دانه‌هاي آن از الک شماره 8/3 اينچ و تقريباً تماماً از الک شماره 4 يا 76/4 ميليمتر عبور نمايد و يا اينکه تماماً روي الک شماره 200 مش باقي بماند.
شن: عبارت است از موادي که از سايش و خرد شدن سنگ‌ها حاصل شده و غالباً روي الک شماره 4 يا 76/4 ميليمتر باقي بماند و تماماً از الک شماره 2/1 اينچ عبور نمايند.
خصوصيات مورد نياز براي يک ذخيره سنگ کوهي به عنوان منبع تامين مواد براي توليد شن و ماسه به شرح زير است:
– سنگ بايد داراي مقاومت تنشي بالا و طول عمر کافي باشد.
– ذخيره بايد حداقل براي 10 سال و ترجيحا 20 سال کافي باشد.
– بازار مناسب براي فروش محصول وجود داشته باشد.
– آثار زيست محيطي طرح بايد در حد مجاز و مورد تاييد منابع طبيعي باشد.
– مجوزهاي لازم شامل طرح اکتشافي، طرح بهره‌برداري، شناسنامه معدن و طرح بازسازي معدن براي استخراج و کانه‌آرايي کسب شود.
بطورکلي در کارگاه‌هاي توليد شن و ماسه دو نوع شن و ماسه توليد مي‌شود:
شن و ماسه طبيعي که مستقيماً از سرند کردن و شستن و دانه‌بندي مخلوط شن و ماسه طبق نياز مصرف‌کننده تهيه مي‌شوند و دانه‌هاي طبيعي دارند.
شن و ماسه شکسته که از خرد کردن قطعات بزرگ سنگ (Over Size) درون سنگ‌شکن بدست مي‌آيد.
از اهداف خردايش، كاهش ابعاد ، افزايش سطح خارجي و آماده‌سازي و تهيه مواد معدني با ابعاد و اشكال مشخص مي‌باشد.
مراحل معدنکاري شن و ماسه شامل اکتشاف، تجهيز و آماده‌سازي و استخراج مي‌باشد که در جدول زير موارد مربوط به هر يک از مراحل ارائه شده است:
جدول 1-2: مراحل مختلف معدنکاري شن و ماسه
اکتشاف:آماده‌سازي: نمونه گيري
آناليز
نقشه برداري
جواز معدن
….
مدت زمان تکميل اين مرحله بين 6 ماه تا 2 سال مي‌باشد.- ساختمان سازي
– جاده سازي
– جاده اختصاصي معدن
….تجهيز(خريد ماشين آلات):استخراج:
– بولدزر- لودر- کاميون- نوار نقاله- سنگ‌شکن- سرند- سرند گريزلي- شستشو- پمپ- استخر…..
– حفاري – بارگيري – باربري – کارگر – مهندس – بهداشتي – بيمه…..
استخراج، هزينه‌هاي عملياتي(جاري) را شامل مي‌شود که 105 آيتم هزينه‌اي دارد.
مراحل خردايش
اولين مرحله خردايش در معدن در اثر آتشباري انجام مي‌گيرد. در صورت طراحي سيستم آتشباري مناسب، ضمن خردايش اوليه تا حدودي مي‌توان بطور انتخابي دانه‌بندي مواد خرد شده را كنترل كرد. دومين مرحله، در كارخانه فرآوري و در مراحل سنگ‌شكني و آسيا كردن انجام مي‌گيرد.
در فرآوري مواد معدني، خردايش طي دو مرحله مستقل ولي وابسته به يكديگر صورت مي‌گيردکه شامل مرحله سنگ‌شكني در محدوده ابعاد درشت‌تر از ۱۶۰۰ ميكرون(۱۰ مش) و مرحله آسيا كردن براي ذرات ريزتر از ۱۶۰۰ ميكرون مي‌باشد.
عملكرد اقتصادي يك تأسيسات سنگ‌شكني، مستلزم موارد زير است:
– انتخاب صحيح دستگاه.
– عمليات دقيق نسبت به شرايط عملياتي.
– نگهداري دستگاه‌ها.
در انتخاب سنگ‌شكن بايد به نكات زير توجه داشت:
– نوع ماده معدني و قابليت خردشوندگي.
– حداكثر ابعاد بار اوليه و توزيع دانه‌بندي آن.
– ابعاد محصول توليد شده و توزيع دانه‌بندي آن.
– ظرفيت موردنظر.
1-2- سوابق مربوط
در سال 1887 کتابي تحت عنوان نظريه اقتصادي محل راه‌آهن‌ها توسط آرتور م. ولينگتن به چاپ رسيد. او که يک مهندس ساختمان بود، مهندسين را تشويق به بررسي‌هاي اقتصادي پروژه‌هاي صنعتي نمود. او براي بررسي اقتصادي طرح راه‌آهن از روش ارزش فعلي با عمر بي‌نهايت استفاده نمود.
در سال 1920 کتابي تحت عنوان مهندسي مالي توسط ا. بي گلدمن و در سال 1923 کتاب ديگري به نام اقتصاد مهندسي توسط جي. سي. ال. فيش منتشر شد. در کتاب‌هاي فوق سعي شد تا به کمک مدل‌هاي رياضي، پروژه‌ها بصورت مدل‌هاي سرمايه‌گذاري فرموله شوند.گلدمن در کتاب خود از اينکه نويسندگان کتاب‌هاي مهندسي، به شناخت هزينه‌هاي لازم جهت اجراي طرح‌هاي مهندسي و نهايتا بررسي‌هاي اقتصادي توجه کافي نمي‌نمايند، اظهار تاسف مي‌کند. او بررسي اقتصادي طرح‌ها را امري ضروري مي‌داند.
در سال 1930 کتابي تحت عنوان مباني اقتصاد مهندسي توسط پروفسور اوژن ال. گرانت به چاپ رسيد. کتاب او اولين کتابي بود که پارامترهاي اقتصادي را شناسايي و تکنيک‌هاي کمّي اقتصاد مهندسي را ارائه نمود. او از مقايسه اقتصادي بين چند طرح سخن گفت و اصول اقتصاد مهندسي را معرفي نمود. به همين دليل او را بنيانگذار علم اقتصاد مهندسي مي‌نامند.
امروزه اين علم وسعت کاملي يافته، کتاب‌هاي متعددي در اين زمينه انتشار يافته، در تکنيک‌هاي قديمي بازنگري شده و تکنيک‌هاي جديد و پيشرفته‌اي خصوصاً در زمينه آناليز حساسيت، مخاطره(شرايط عدم اطمينان يا ريسک) و تورم ارائه شده است. به مرور زمان بحث ارزيابي اقتصادي طرح‌ها مورد توجه کشورها و مجامع مختلف قرار گرفت و حتي با وجود آنکه در ابتداي امر در کشورهاي سوسياليستي و توسعه نيافته از ارزيابي طرح‌ها خيلي استقبال نشد وليکن اين روش در طول زمان بدون توجه به نظام اقتصادي حاکم بر کشورها مورد توجه و استقبال اکثريت قرار گرفت.
کتاب مديريت استراتژيک صنايع معدني در سال 1999 توسط انجمن مهندسي معدن و متالورژي امريکا (SME5) به چاپ رسيد که در دو فصل از اين کتاب، ارزيابي مالي طرح‌هاي معدني را بر پايه دو اصل مقايسه طرح‌ها بر اساس شاخص‌هاي 6NPV و IRR7 بررسي کرده‌اند.
در سال 2009 اداره معادن امريکا کتاب ارزيابي طرح‌هاي توسعه‌اي ذخاير معدني را منتشر کرد که مطالعات موردي شکست خورده در دنيا را بررسي کرده‌اند. در اين کتاب 6 طرح بزرگ صنايع معدني اروپا و امريکا را که فقط بدليل ارزيابي نادرست مالي در پيش‌بيني سرمايه‌گذاري با شکست روبرو شده بودند را مورد مطالعه و بررسي قرار دادند که بيشترين خطاي مطالعات اقتصادي آن‌ها، عدم پيش‌بيني درست شرايط بازار و بازار فروش تشخيص داده شده است.
پژوهشنامه SAIMM8(موسسه مهندسي معدن و متالورژي افريقاي جنوبي)، در سال 2009 و 2010 طي سه مقاله کليدي، چالش‌هاي پيش روي مطالعات مالي طرح‌هاي عظيم معدني که تحت پوشش شرکت‌هاي چند مليتي هستند را ‌بررسي نموده است و به 3 نکته کليدي در ارزيابي طرح‌ها اشاره کرده است، که، بايد از متخصصين علم اقتصاد کمک گرفته شود، عمر پروژه و ريسک‌هاي اقتصادي طرح‌ها با جديت بيشتري مطالعه شود و علاوه بر نرخ بازگشت داخلي پروژه‌ها با توجه به موقعيت جغرافيايي و عمر پروژه وثبات سياسي کشور مورد نظر، حداقل نرخ جذب کننده بهره‌برداري لحاظ شود.
در کنگره جهاني معدن سال 2012، طي يک سخنراني کليدي، رئيس سابق بانک مرکزي امريکا به دو محور اساسي اشاره کرده است، که نياز بازار و نيازهاي آتي تکنولوژي‌هاي در پيش روي بشر بر نوسانات شديد قيمت مواد معدني بسيار موثر هستند مانند کاهش استفاده از سرب پس از جنگ جهاني اول و دوم که منجر به استفاده از عناصر جايگزين و عدم استقبال از سرب شد، همچنين پيمان‌هاي منطقه‌اي، بين‌المللي و استراتژيک در معادن در بررسي و مطالعه بازار ماده معدني موردنظر نقش بسيار اساسي را ايفا مي‌کنند مانند ثبات نسبتا مناسب عرضه و تقاضا و قيمت طلا در جهان.
در ايران نيز تاريخچه استفاده از ارزيابي اقتصادي به سال 1327 و به طراحي سدهاي مخزني بزرگ برمي‌گردد.
1-3- سوال‌های تحقيق
– آیا تاسیس واحد استخراج شن و ماسه معدن شاه‌کوه دارای نرخ بازدهی سرمایه‌گذاری قابل توجیه است؟9
– آیا این طرح دارای ارزش افزوده فعلی خالص مثبت و قابل قبولی است؟
– آیا قیمت تمام‌شده شن و ماسه تولید شده قادر به رقابت با معادن مشابه نزدیک است؟
1-4- فرضيه‌هاي تحقيق
– احداث واحد استخراج شن و ماسه معدن شاه‌کوه داراي نرخ بازدهي سرمايه‌گذاري قابل توجيه است.
– استخراج معدن شن و ماسه شاه کوه داراي ارزش افزوده قابل قبول مي‌باشد.
1-5- اهداف تحقيق
– محاسبه شاخص‌هاي مالي طرح.
– ارزيابي فني طرح شامل انتخاب نوع ماشين‌آلات بر اساس ظرفيت توليد.
– ارزيابي مالي و اقتصادي طرح تاسيس واحد استخراج شن و ماسه که نوعي ارزيابي قبل از اجرا از منظر سودآوري يا زيان‌ده بودن خواهد بود.
– بررسي ميزان اشتغال‌زايي تاسيس اين واحد.

1-6- روش تحقيق
1-6-1- نوع روش تحقيق
پس از برآورد هزينه‌ها، درآمدها و جريان نقدينگي حاصل از احداث واحد استخراج شن و ماسه به تحليل هزينه و فايده طرح پرداخته مي‌شود.
1-6-2- روش گردآوري اطلاعات وداده‌ها
جمع‌آوري اطلاعات از گزارشات و اسناد موجود در مرکز آمار، مراجعه به اتحاديه صنف شن و ماسه و سازمان‌هاي ذيربط (وزارت صنايع و معادن، معاونت عمراني استانداري و …) ،شرکت‌هاي مشاوره‌اي و مهندسي معدن و مصاحبه با کارشناسان و صاحبنظران اين صنعت.
تمام اطلاعات، داده‌ها و هزينه‌هاي نمونه‌برداري، نقشه برداري، مطالعات ژئوفيزيکي و ژئوتکنيکي طرح با توجه به تعامل و همکاري استاد مشاور در مجموعه شرکت مربوطه (شرکت سامان کاوش) و سازمان صنايع و معادن استان گلستان به صورت دقيق و قابل اطمينان در دسترس مي‌باشد.
1-6-3- جامعه آماري، روش نمونه‌گيري حجم نمونه
برای طرح مورد بررسی، جامعه آماری به این معنا کاربرد ندارد.
1-7- تعريف مفاهيم و واژگان اختصاصي طرح
طرح سرمايه‌گذاري: مجموعه عوامل و اجزاء و برنامه‌هاي اجرايي زمان‌بندي شده براي ايجاد يک واحد توليدي با سرمايه لازم به منظور توليد کالا و خدمات جهت تامين قسمتي از نياز جامعه، افزايش سطح توليد، رفاه و توسعه اقتصادي کشور را گويند.
ارزيابي طرح: استفاده از ضوابط و معيارهاي علم اقتصاد در انتخاب بهترين گروه از شقوق يا گزينه‌هاي مختلف طرح‌هاي سرمايه‌گذاري را ارزيابي طرح گويند.
ارزش فعلي: تمام دريافت‌ها و پرداخت‌هايي که در آينده ايجاد خواهند شد بر اساس يک نرخ بهره تنزيل و تبديل به ارزش فعلي در مبدا پروژه مي‌شوند.
نرخ بازگشت سرمايه: نرخ تنزيلي است که ارزش فعلي جريان درآمدي و هزينه‌اي يک طرح سرمايه‌گذاري را صفر مي‌کند.
مش:تعداد روزنه‌ها در يک اينچ طول سرند را مش مي‌گويند.
سنگ‌شکن‌: عمليات خرد کردن مواد اوليه از ابعاد اوليه خارج شده از معدن تا بدست آوردن ابعاد مناسب براي ورود به آسياب‌هاي مواد خام را انجام مي‌دهد.
آتشباري: عملياتي که در آن جهت استخراج ماده معدني در معدن‌هاي زيرزميني و روباز از چاشني، آمفو و يا ديناميت استفاده مي‌شود.
سرند كردن: جهت دانه‌بندي مصالح طبيعي و شکسته، خشک و مرطوب از معادن کوهي و رودخانه اي مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرند.
1-8- مشکلات و تنگناهاي احتمالي تحقيق
– وجود مشکلات در گردآوري اطلاعات(نياز به معرفي‌‌نامه از طرف دانشگاه به مراکز مورد نياز).
– عدم انجام کار منسجم مشابه در زمينه موضوع طرح(بررسي همزمان فني و اقتصادي يک معدن).
– مراجعه حضوري به منطقه جهت تعيين تعرفه‌هاي قيمت انرژي، هزينه‌هاي دستمزد کارگري و تعميرات روزانه ماشين‌آلات معدن.
1-9- روش تجزيه و تحليل داده‌ها
در اين مطالعه سعي بر آن است تا پس از بدست آوردن کامل اطلاعات مورد نياز و داده‌هاي هزينه‌اي و درآمدي، با استفاده از روش‌هاي متداول رياضي در تجزيه و تحليل اطلاعات براي ارزيابي اقتصادي طرح به محاسبه نرخ بازدهي داخلي، ارزش فعلي خالص، دوره بازگشت سرمايه در اثر اجراي اين طرح وتحليل حساسيت و … پرداخته شود. براي پيش‌بيني و مطالعه بازار از نرم‌افزار excelاستفاده خواهد شد و در آخر براي به روز بودن تحقيق جهت بدست آوردن شاخص‌هاي اقتصادي با استفاده از نرم افزار comfarبه تجزيه و تحليل اطلاعات پرداخته شود.
فصل دوم- مباني نظري امکان‌سنجي و پژوهش‌های پیشین

فصل دوم- مباني نظري امکان‌سنجي و پژوهش‌های پیشین
2-1- امکان‌سنجي
مطالعه امکان‌سنجي ابزاري براي کمک به بنيان‌گذار پروژه در تصميم‌گيري سرمايه‌گذاري مي‌باشد، که شامل بخش‌هاي آشنايي با طرح، مطالعه بازار، مطالعات فني و برآورد امکانات زيربنايي طرح، برآورد سرمايه‌گذاري طرح، برآورد هزينه‌هاي توليد و ارزش فروش سالانه طرح و تعيين شاخص‌هاي مالي و اقتصادي طرح است و در کل تجزيه و تحليل يک پروژه را امکان‌سنجي گويند.
روش‌هاي تصميم‌گيري، براي ارزيابي و بهينه‌سازي پروژه‌هاي معدني، برنامه‌ها و عمليات اجرايي و موقعيت‌هاي سرمايه‌گذاري در هر دو بخش خصوصي و دولتي بکار گرفته مي‌شوند. در پروژه‌هاي بخش خصوصي ماکزيمم شدن منافع از موضع سرمايه‌گذار مورد توجه قرار مي‌گيرد و ممکن است منافع يا ضررهاي اجتماعي طرح کمتر مورد توجه باشد، در حاليکه در پروژه‌هاي دولتي، از آنجا که هدف از سرمايه‌گذاري افزايش رفاه حال عموم مردم مي‌باشد، منافع و ضررهاي عمومي يک سرمايه‌گذاري مورد توجه قرار مي‌گيرد.
در فرايند تصميم‌گيري براي سرمايه‌گذاري در يک طرح معدني، بعد از جمع‌آوري اطلاعات در مورد شاخص‌هاي زمين‌شناسي، برنامه‌هاي مهندسي براي استخراج و توليد، سرمايه و هزينه‌هاي عملياتي ناشي از بکارگيري اين برنامه‌ها، پيش‌بيني بازار کاني‌ها و سياست‌هاي دولت در رابطه با معدن؛ با کمک روش‌هاي ارزيابي اقتصادي به برآورد شاخص‌هاي اقتصادي پرداخته مي‌شود.
پروژه‌هاي انجام شده در صنعت معدنکاري با هدف به حداکثر رساندن ارزش اقتصادي است، اين صنعت به دليل نا‌اطميناني در قيمت کالا، که به طور مستقيم بر درآمد اثر دارد و اين حقيقت که هزينه‌هاي سرمايه‌اي بسيار زيادي براي استخراج، توليد و حمل و نقل مورد نياز است، معمولا با درجه بالايي از ريسک روبرو است، با توجه به ريسك بالا و خطر عدم بازگشت سرمايه در پروژه‌هاي معدني، امكان‌سنجي اهميت ويژه‌اي پيدا مي‌كند. اين مطالعات به عنوان اولين مرحله پروژه معدني از پي‌جويي اكتشاف آغاز و تا زمان بهره‌برداري ادامه پيدا مي‌كنند، که در مراحل اوليه با اطلاعات محدود زمين‌شناسي و بالطبع با دقت كمي انجام مي‌شود و افزايش دقت در جمع‌آوري اطلاعات لازم، كارايي تصميم‌گيري روش آناليز را افزايش مي‌دهد. در مبحث امكان‌سنجي، ادامه يا توقف پروژه معدني در چندين مرحله مورد بررسي قرار مي‌گيرد. ممكن است يك پروژه در بخش اكتشافي متوقف شود چرا كه هر چه مطالعات تفضيلي‌تر مي‌شوند، هزينه‌هاي آن نيز افزايش مي‌يابد، لذا تصميم‌‌گيري براي توقف پروژه در همان مراحل ابتدايي به كاهش هزينه‌ها كمك مي‌كند.
روش‌هاي ارزيابي اقتصادي بکار رفته در اين طرح شامل ارزش فعلي خالص، نسبت ارزش فعلي خالص، نرخ بازده داخلي، نرخ بازده داخلي تعديل شده، نسبت سود به هزينه و دوره بازگشت سرمايه مي‌باشند.
2-2- روش ارزش فعلي خالص(NPV)
ارزش فعلي خالص پروژه، به عنوان ارزش بدست آمده ناشي از تنزيل جداگانه جريان‌هاي نقدي براي هر سال، در تمام طول پروژه و با نرخ تنزيل ثابتي که حاصل ميانگين وزني نرخ‌هاي مختلف بازدهي فعاليت‌هاي گوناگون اقتصادي در جامعه است که تاثير مستقيم از نرخ بهره بازار مي‌پذيرد، تعريف شده است.
〖NPV=∑_(t=0)^T▒〖(B_t 〗-C_t)×(1+r)〗^(-t)
چنانچه براي پروژه‌اي مقدارNPV مثبت و حتي برابر با صفر باشد، پروژه اقتصادي است و در غير اينصورت آن پروژه غير اقتصادي است.
اين روش اساس محاسبه بعضي از روش‌ها نيز مي‌باشد، مثلا با برابر صفر قرار دادن فرمول NPV و محاسبه مقدار r، نرخ بازگشت سرمايه بدست مي‌آيد و يا با مساوي صفر قرار دادن NPV و محاسبه مقدار t، دوره بازگشت سرمايه بدست آمده و استفاده از آن روش ميسر مي‌شود.
2-3- نسبت ارزش فعلي خالص (NPVR10)
از تقسيم ارزش فعلي خالص(NPV) به ارزش فعلي سرمايه‌گذاري مورد نياز(PVI)، نسبت ارزش فعلي خالص حاصل مي‌شود و نرخ بازده تنزيل شده‌اي را بدست مي‌دهد که براي مقايسه جايگزين پروژه‌ها بکار مي‌رود.
NPVR=NPV/PVI
2-4- نرخ بازده داخلي (IRR) و نرخ بازده داخلي تعديل شده(MIRR11)
نرخ بازده داخلي، نرخ تنزيلي است که تحت آن بين درآمدها و هزينه‌ها تعادل برقرار مي‌شود، طي آن ارزش فعلي خالص، ارزش آتي و يا ارزش ساليانه جريان نقدي برابر صفر است و نشان‌دهنده حداکثر نرخ بهره‌اي است که مي‌توان پرداخت کرد بدون آنکه پروژه دچار ضرر اقتصادي شود.
〖∑_(t=0)^T▒〖(B_t 〗-C_t)×(1+i)〗^(-t)=0
ملاک اقتصادي بودن در اين روش، مقايسه نرخ بدست‌ آمده با حداقل نرخ جذب‌کننده بهره‌برداري (MARR12) مي‌باشد، اگر مساوي يا بزرگتر از آن باشد طرح پذيرفته مي‌شود و چنانچه کوچکتر از آن باشد طرح پذيرفته نمي‌شود.
در بعضي از طرح‌ها ممکن است تعداد جواب‌هاي بدست آمده براي i بيش از يک مورد باشد، اين حالت وقتي پيش مي‌آيد که بيش از يکبار تغيير علامت در توزيع جريان نقدينگي وجود داشته باشد، در چنين شرايطي انجام ارزيابي اقتصادي پيچيده مي‌باشد زيرا امکان دارد هيچ يک از اين مقادير، نرخ بازگشت واقعي نباشند، در اين مواقع چنانچه استفاده از روش IRR ضروري نباشد، بهتر است از ساير روش‌ها استفاده کرد.
نحوه محاسبه نرخ بازده داخلي تعديل شده به اين صورت است:
MIRR=q^(1/(n-1))-1
که در آن n تعداد سال‌هاي عمر پروژه است و q خارج‌قسمت تقسيم جريانات نقدي ورودي13 تنزيل شده به آخر پروژه توسط نرخ بهره سرمايه‌گذاري مجدد14، بر ارزش فعلي جريانات نقدی خروجي15 پروژه که بر اساس نرخ بهره استقراض16 تنزیل شده‌اند، مي‌باشد. نرخ بازده داخلي تعديل شده شاخص صحيح‌تري از قابليت سودآوري طرح مي‌باشد.
2-5- نسبت فوايد به هزينه‌ها((BCR17
در اين روش با محاسبه فوايد، ضررها و هزينه‌هاي اجراي پروژه در طي دوره‌هاي زماني مختلف و محاسبه ارزش حال اين اقلام، نسبت ارزش فعلي فوايد يک طرح تقسيم بر ارزش فعلي هزينه‌ها را مورد بررسي قرار مي‌دهند، و معمولا يک روش تحليلي بنيادي در بررسي پروژه‌هاي بخش عمومي مي‌باشد زيرا که در فعاليت‌هاي دولتي سودآوري هدف اصلي انجام طرح نمي‌باشد، بلکه فوايد عمومي يک طرح براي تصميم‌گيري و اجرا مورد توجه قرار دارد.
B/C=(∑_(t=0)^T▒〖B_t (1+r)〗^(-t) )/(∑_(t=0)^T▒〖C_t (1+r)〗^(-t) )
چنانچه اين نسبت بزرگتر از عدد يک باشد، اجراي پروژه اقتصادي است و در صورت کوچکتر از يک بودن اجراي پروژه غير اقتصادي است و اگر برابر با عدد يک باشد پروژه در نقطه سربه‌سري اجرا مي‌شود.
2-6- دوره بازگشت سرمايه
هر سرمايه‌گذار با توجه به شرايط خاص خود حداقل نرخ بهره‌اي را تعريف مي‌کند و محاسبات خود را براساس آن تنظيم مي‌کند، که در انتخاب بين فرصت‌هاي سرمايه‌گذاري، مدت زمان برگشت سرمايه با نرخ مورد نظر وي مهم مي‌باشد. دوره بازگشت سرمايه به دوره‌اي گويند که سرمايه مصرف شده از طريق سود حاصل در اين دوره بازيافت مي‌شود، منظور از سود، سود خالص پس از ماليات که هزينه مالي و استهلاک به آن افزوده شده است، مي‌باشد. بر اساس اين روش، پروژه‌اي که داراي دوره بازگشت سرمايه کوتاه‌تر مي‌باشد اقتصادي‌تر است، زيرا بسياري از کارفرمايان به دليل ريسک‌گريز بودن ترجيح مي‌دهند که اصل سرمايه در کوتاه‌ترين زمان برگشت داده شود.
روش‌هاي قبلي سودآوري پروژه را بيان مي‌کنند درحالي که اين روش سرعت برگشت سرمايه را بدست مي‌دهد. تحليل دوره بازگشت مي‌تواند دو حالت داشته باشد:
– حالتi>0% ، که اصطلاحا دوره بازگشت تنزيل شده18 ناميده مي‌شود.
– حالت i=0% ، که اصطلاحا دوره بازگشت بدون بازدهي19 ناميده مي‌شود.
معمولا دوره بازگشت را بدون درنظر گرفتن هرگونه بازدهي(i = 0%) تعيين مي‌کنند و مقدار بدست آمده به عنوان يک شاخص اوليه براي بررسي اينکه آيا طرح پيشنهادي قابل قبول مي‌باشد يا خير، مورد استفاده قرار مي‌گيرد. استفاده از اين معيار جهت انتخاب نهايي بين گزينه‌هاي موجود اشتباه است زيرا در محاسبه آن ارزش زماني پول در نظر گرفته نمي‌شود.
2-7- مروري بر مطالعات انجام شده
– تخمه‌چي و سروش در سال 1383 به بررسي ويژگي‌هاي ژئوتکنيکي و اقتصادي آهک و ايگنمبريت سازند قم به منظور جايگزيني با منابع شن و ماسه رودخانه‌اي پرداختند. مطالعات آن‌ها نشان داد ايگنمبريت و آهک سازند قم از نظر ميزان ذخيره براي برنامه‌ريزي بلند مدت استخراجي قابل اعتمادند و استخراج از اين منابع نيز مشکل زيست‌محيطي به دنبال نخواهد داشت، اما مشکل عمده اين واحدهاي سنگي به عنوان مصالح سنگ دانه‌اي هزينه بالاي استخراج و دانه‌بندي شامل چال‌زني، آتشکاري، بارگيري، باربري، دپو، سنگ‌شکني و دانه‌بندي است که براي مصالح ايگنمبريتي حدود 22000 ريال بر مترمکعب، يعني درحدود 8300 ريال بر تن، و براي مصالح آهکي حدود 15000 ريال بر مترمکعب، يعني در حدود 6000 ريال بر تن محاسبه شده بود که درنتيجه به نظر مي‌رسيد به لحاظ اقتصادي جذابيتي براي صنعت نداشته باشد.
– لطفعلي‌پور و اسلامي در سال 1386 با استفاده از دو معيار ارزش خالص فعلي و نسبت فايده به هزينه به ارزيابي هزينه- فايده و تحليل حساسيت مجتمع مس سرچشمه پرداختند. مقدار ارزش حال خالص جريانات نقدي مجتمع طي دوره 1370 تا 1380به ميزان 56846 ميليارد ريال و نرخ بازدهي داخلي 31.5 درصد بود و براي دوره 1384 الي1390 ارزش حال خالص اين مجتمع 5313 ميليارد ريال برآورد شد. در اين مطالعه با تغيير عواملي مانند قيمت مس، هزينه‌ها و نرخ تنزيل، تحليل ارزيابي اقتصادي مجتمع مس سرچشمه مورد بررسي قرار گرفت که با توجه به نتايج بدست آمده حساس‌ترين پارامتر قيمت مس بوده و بعد از آن تغيير هزينه‌ها بيشترين تاثير را بر ارزش فعلي خالص داشته است اما نرخ تنزيل تاثير چنداني بر ارزش فعلي خالص نداشته است، در نتيجه بايد دقت بيشتري در پيش‌بيني قيمت مس و برآورد هزينه‌ها به عمل آيد. ارزيابي اقتصادي فعاليت‌هاي آتي و بررسي آينده مجتمع مس سرچشمه از بعد هزينه- فايده اين نتيجه را درپي‌ داشته است که فعاليت مجتمع توجيه‌پذير مي‌باشد. اين طرح در اشتغال‌زايي، توليد ناخالص داخلي، صنايع جنبي، توسعه اقتصادي منطقه در بخش صنعت و معدن کل کشور تاثيرگذار بوده و در نتيجه بکارگيري منابع سرمايه‌اي و نيروي کار ماهر و مديريت در آن الزامي مي‌باشد.
– نادري در سال 1386 در مطالعات امکان‌سنجي طرح توليد سنگ دانه‌بندي شده و پودر سنگ، به معرفي و موارد مصرف سنگ دانه‌بندي شده، روش‌ها، مراحل و ماشين‌آلات توليد پرداخته است. همچنين وضعيت جهاني و توليد پودر سنگ و سنگ دانه‌بندي شده در ايران را مورد مطالعه قرار داد. در بررسي ظرفيت توليد سنگ دانه‌بندي شده در کشور بين سال‌هاي 1379 تا 1386، نرخ رشد متوسط عددي برابر با 30 درصد بوده است و بيشترين افزايش ظرفيت در سال‌هاي 1384 و 1385 بوده است. مجموع سرمايه‌گذاري ثابت در واحدهاي توليد سنگ دانه‌بندي شده حدود 593 ميليارد برآورد شده است. بيشترين ميزان اشتغال مربوط به استان‌هاي خراسان رضوي، اصفهان و يزد بوده است. وي در بررسي فني و اقتصادي به معرفي دستگاه‌ها و تجهيزات توليد و تعيين هزينه‌هاي توليد براي يک واحد توليد پودر سنگ با ظرفيت توليد 20000 تن در سال پرداخته است.
– تاجي در سال 1389به ارزيابي اقتصادي و بازارسنجي معادن حاجي آباد هرمزگان پرداخت. وي به بررسي امکان‌سنجي بازار محلي(روستاهاي اطراف) و نزديکترين شهرها به معدن و همچنين به مطالعه جريان نقدينگي معدن با ظرفيت‌هاي مختلف توليد ساليانه(30000،20000،10000 تن در سال) پرداخته است. اضافه کردن ساعات کاري در اين مطالعه نشان داد که ظرفيت مطلوب ساليانه معدن بين 10 تا 20 هزار تن مي‌باشد، دليل اصلي اين امر به علت کشش ضعيف بازار محلي و دور بودن از شهرهاي بزرگ(عدم دسترسي به بازارهاي جديد) مي‌باشد، همچنين هزينه مورد نياز براي آماده‌سازي‌هاي مربوط به جاده‌سازي در ظرفيت توليد بيشتر از 20هزار تن، بالا بوده است. در اين مطالعه IRR براي ظرفيت توليد 10هزار تن برابر با 82%، براي ظرفيت 20هزار تن برابر با 115% و براي ظرفيت 30هزار تن برابر با 55% بدست آمده است.
– تاجي در سال 1390 به ارزيابي فني معادن شن و ماسه حاجي آباد هرمزگان پرداخته است. وي ماشين‌آلات توليدي شامل انواع سنگ‌شکن، انواع سرند، انواع پمپ آب، انواع نوار نقاله، طراحي مقدماتي مسير محل و طراحي سيکل خردايش معدن را مورد بررسي قرار داده است. به منظور افزايش توليد معدن به عنوان يکي از سناريوها پيشنهاد شده است که ساعات کاري پرسنل و ساعت هر شيفت کاري افزايش يابد و استفاده از ماشين‌آلات جديد اصلا توصيه نشده است.
– صيادي و همکاران در سال 1385 به ارزيابي اقتصادي و تحليل ريسک معدن مس سونگون پرداختند. در اين مطالعه، با توجه به تغييرات پارامترهاي اقتصادي- مالي پروژه مانند قيمت مس، نرخ تورم، تامين منابع مالي، ماليات، فروش محصولات در داخل و خارج و غيره به پيش‌بيني و تحليل حساسيت نرخ بازگشت داخلي و ارزش فعلي خالص نسبت به اين متغيرها ارزيابي شده است. در اين مطالعه جهت تحليل ريسک اقتصادي و مالي از روش شبيه‌سازي مونت کارلو براي تخمين محتمل‌ترين شاخص پروژه استفاده شده است، که با توجه به تاثير قابل توجه تغييرات درآمد و هزينه بر شاخص‌هاي اقتصادي و مالي طرح، اين بررسي نسبت به قيمت مس و نرخ تورم صورت گرفته است. با توجه به نتايج بدست آمده در اين تحقيق، نرخ بازگشت داخلي طرح با سطح اطمينان 90 درصد از 9.32 درصد بيشتر و از 19.56 درصد کمتر بوده و با توجه به مفروضات پايه به ويژه قيمت مس، معادل 10.16 درصد برآورد شده است، درصورت بخشودگي مالياتي و همچنين حقوق دولتي اين نرخ به مقدار 1.26 درصد رشد داشته است. حساسيت نرخ بازگشت داخلي نسبت به درآمد بيشتر از ديگر متغيرها بوده و تغييرات سرمايه‌اي تاثير بيشتري نسبت به هزينه‌هاي عملياتي داشته است.
– رادو20 در سال 2003 به ارزيابي اقتصادي پروژه‌هاي سرمايه‌گذاري در صنعت استخراج معادن پرداخت. نتايج بررسي حاکي از اين بود که طرح سرمايه‌گذاري در صنعت استخراج معادن با ساير طرح‌هاي سرمايه‌گذاري تفاوتي ندارد، با اين حال برخي از ويژگي‌هاي خاص است که بايد در نظر گرفته شوند زيرا ممکن است بر نتيجه نهايي اثر بگذارند، ويژگي‌هايي همچون زمان‌بر بودن زمين‌شناسي و اکتشافات، که معمولا بين 8 تا 12 سال است، غير قابل تجديد بودن منابع و مواد معدني و محيط اجتماعي و سياسي مناطق شامل معادن و بار مالياتي و کمک هزينه ناشي از استخراج21 که صنعت استخراج معادن را از ساير صنايع متفاوت کرده است. در مجموع اين مطالعه 2 نتيجه‌گيري کلي را شامل شده است و آن اينکه نرخ بازدهي سرمايه‌گذاري قابل قبول رايجي براي پروژه‌هاي معدني وجود ندارد و روش دقيق و جامعي براي ارزيابي اين‌گونه طرح‌ها وجود ندارد. نتيجه اين مطالعه نشان داد که 54 درصد شرکت‌ها از روش محاسبه نرخ بازدهي داخلي، 9.5 درصد از ارزش خالص فعلي و ساير شرکت‌ها روش‌هاي ديگر را استفاده مي‌کنند.
– هون22 در سال 2004 ارزيابي اقتصادي نفت خام و تجزيه و تحليل قيمت نفت و حساسيت را بررسي کرده است. در اين مطالعه به تعريف مفاهيم اصلي، منحني‌هاي توليد، پيش‌بيني قيمت نفت، محاسبه مخارج و هزينه‌ها، سنجش ميدان‌هاي نفتي و آناليز حساسيت پرداخته شده است. وي 2 شاخص دوره بازگشت و ارزش فعلي خالص را به عنوان شاخص‌هاي اصلي ارزيابي اقتصادي بررسي کرده است، و از روش انتقال ثروت در حال حاضر به سرمايه‌گذاري در آينده به عنوان روشي براي بهينه‌سازي سرمايه‌گذاري استفاده کرده است و اين شاخص‌ها را در ارزيابي حوزه نفت، بانرخ تنزيل 12.7، محاسبه کرده است و در آخر حساسيت NPV را نسبت به پارامترهاي مقدار توليد، قيمت نفت و سرمايه‌گذاري سنجيده است.
– سيمينگا23 و ايلويو24 در سال 2007 به تحليل اقتصادي پروژه‌هاي معدني پرداختند. در اين مطالعه نحوه محاسبه هزينه استخراج و جريان نقدينگي و روش‌هاي ارزيابي سرمايه‌گذاري مورد بررسي قرار گرفته است. ارزيابي اقتصادي براي تصميم‌گيري در استخراج و فرآوري منابع معدني، طراحي فني توسعه ذخيره، استفاده و يا فروش ذخيره، تغيير در روش‌هاي استخراج و فرآوري، تغيير در درصد استخراج، ارزيابي مجدد برنامه سرمايه‌گذاري و اينگونه موارد را ضروري دانسته‌اند. بين سرمايه‌گذاري درپروژه‌هاي منابع طبيعي قابل استخراج و ديگر پروژه‌هاي سرمايه‌گذاري تفاوت قابل ملاحظه‌اي نمي‌باشد، تنها چند مشخصات خاص وجود دارند که در نتيجه‌گيري نهايي تاثيرگذارند، مانند طولاني بودن دوره اکتشافات زمين‌شناسي براي استفاده از ماده معدني که ممکن است 8 تا 12 سال طول بکشد، فضاي سياسي و اجتماعي منطقه معدني، تجديدناپذير بودن منابع معدني و انرژي، بار مالياتي و يا کمک هزينه‌هاي استخراج؛ اين‌ها همه از عوامل موثر و محدودکننده دوره قبل از بهره‌برداري و دوران طولاني مدت استخراج و توليد مي‌باشند که بايد در ارزيابي در نظر گرفته شوند. محاسبه مقدار کمک هزينه‌هاي استخراج و تعيين جريان نقدينگي از عناصر اصلي در تجزيه و تحليل پروژه‌هاي معدني به حساب مي‌آيند. در اين مطالعه معمول‌ترين روش‌هاي ارزيابي سرمايه‌گذاري در صنعت معدني را دوره بازگشت سرمايه، ارزش خالص فعلي، نرخ بازده داخلي و نرخ بازده حسابداري25 دانسته‌اند. روش ARR در قديم معروف‌ترين روش مورد استفاده مديران معدني بوده است، اما بايد درنظر داشت که اين روش ارزش زماني پول و جريان نقدينگي و ارزش اسقاطي دارايي‌ها را ناديده مي‌گيرد و مبناي مقايسه‌اي واقعي بين سود و نرخ بازده بدست آمده در دوره‌هاي زماني مختلف، وجود ندارد. اين مطالعه دو نتيجه مهم دربرداشته است، نرخ بازده داخلي قابل‌قبول رايجي براي طرح‌هاي معدني تعريف نشده است و يک روش ارزيابي دقيقي براي اين پروژه‌ها وجود ندارد. اگر مدير بين چند گزينه حق انتخاب داشته باشد، از مقايسه IRR هاي بدست آمده براي هر يک از جايگزين‌ها با يکديگر و مقايسه توزيع احتمال و انحراف استاندارد هر يک از گزينه‌ها با ارزش‌هاي مورد انتظار خود دست به انتخاب مي‌زند. در کل ترجيحات شرکت بستگي به سود، بهره‌وري، اهداف سرمايه و مهارت‌هاي منابع انساني دارد که اين موارد تحت شرايط و تغييرات محيط اقتصادي ممکن است متفاوت باشند زيراکه سودآوري به سطح بالايي از عدم قطعيت بستگي دارد.
– باپو26 و گزمن27 در سال 1995 مقاله‌اي با عنوان تصميم‌گيري در سرمايه‌گذاري معدني به چاپ رساندند. اخيرا عامل جديد ريسک سياسي در بررسي جنبه‌هاي فني و تجاري سرمايه‌گذاري معدني، منجر به افزايش خطرات و ريسک سرمايه‌گذاري شده است، به خصوص که در امريکا با توجه به تغييرات احتمالي در قوانين مربوط به معادن و مقررات سخت‌گيرانه‌اي



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ها

پاسخ دهید